సారలమ్మ (సారక్క)
సమ్మక్క కూతురు · కన్నెపల్లి వీరవనిత · జాతరలో మొదట వచ్చే గద్దె
సారలమ్మ ఎవరు?
సారలమ్మ — సారక్క అని కూడా పిలుస్తారు — సమ్మక్క మరియు పగిడిద్ద రాజు కుమార్తె. ఆమె తల్లి వలె సారలమ్మ కూడా కాకతీయ పాలకులకు వ్యతిరేకంగా జరిగిన యుద్ధంలో వీరోచితంగా పోరాడింది. కన్నెపల్లి గ్రామం సమీపంలో ఆమె మరణించింది — అక్కడ నుండే జాతర సమయంలో ఆమె గద్దె (ప్రతీకాత్మక రూపం) మేడారం వరకు ఊరేగింపుగా వస్తుంది.
మేడారం జాతరలో ఒక విశేషం ఉంది: సారలమ్మ గద్దె తల్లి సమ్మక్క కంటే ముందుగా వస్తుంది. కుమార్తె అమ్మకు దారి సిద్ధం చేస్తుందని కోయ సంప్రదాయం చెబుతుంది. ఇది తల్లి-కుమార్తె అనుబంధానికి జాతర ఇచ్చే ప్రత్యేక గౌరవం.
తల్లికి ముందు
జాతర మొదటి రోజు సారలమ్మ గద్దె కన్నెపల్లి నుండి వస్తుంది. రెండవ రోజే సమ్మక్క చిలకలగుట్ట నుండి వస్తుంది.
వీరవనిత
యుద్ధభూమిలో తల్లితో కలిసి పోరాడింది. కాకతీయ సైన్యం ముందు లొంగిపోవడానికి నిరాకరించి వీరోచిత మరణాన్ని పొందింది.
పసుపు రూపం
సారలమ్మ దేవతా స్వరూపం అదెరాలు (పవిత్ర కుండ) మరియు బండారు (పసుపు-కుంకుమ పొడి). తల్లి ఎరుపు కుంకుమ అయితే, సారలమ్మ పసుపు బండారు.
కన్నెపల్లి
సారలమ్మ పోరాడిన యుద్ధభూమి సమీప గ్రామం. ఆమె గద్దె ప్రతి జాతరలో కన్నెపల్లి నుండే మేడారం వరకు వస్తుంది.
సారలమ్మ కథ
జన్మ మరియు వివాహం
సారలమ్మ సమ్మక్క మరియు పగిడిద్ద రాజు పెద్ద కుమార్తె. ఆమె గోవింద రాజును వివాహం చేసుకుంది — కొండాయి గ్రామ కోయ నాయకుడు. వారు కూడా జాతరలో పూజించబడతారు: గోవింద రాజు మరియు నాగులమ్మ (సారలమ్మ సోదరి) కొండాయి నుండి వస్తారు.
యుద్ధంలో పాల్గొనడం
కరువు సమయంలో కాకతీయ పాలకులు పన్ను డిమాండ్ చేసినప్పుడు, సారలమ్మ తల్లి వెంట యుద్ధానికి వెళ్ళింది. అన్న జంపన్న మరణించిన తర్వాత కూడా ఆమె వెనక్కి తగ్గలేదు. కన్నెపల్లి సమీపంలో ఆమె ధైర్యంగా పోరాడుతూ మరణించింది.
దేవతగా ఆరాధన
సారలమ్మ మరణం తర్వాత కోయ సమాజం ఆమెను దేవతగా ఆరాధించడం ప్రారంభించింది. ఆమె ఆత్మ అదెరాలులో నివసిస్తుందని నమ్ముతారు. పెంక వడ్డేల (పూజారి వంశం) అదెరాలును పున్నుగొండ్ల నుండి మేడారం వరకు తీసుకువస్తారు.
సారలమ్మ ఆరాధన
సమ్మక్కకు కుంకుమ ప్రత్యేకమైనట్లు, సారలమ్మకు బండారు ప్రత్యేకమైనది. బండారు పసుపు-కుంకుమ పొడి మిశ్రమం — పసుపు రంగు సారలమ్మను సూచిస్తుంది.
🌿 బండారు నివేదన
సారలమ్మ గద్దె వద్ద పసుపు పొడి (బండారు) సమర్పించడం ప్రధాన నివేదన. అదెరాలు (పవిత్ర కుండ)పై ఈ పొడి పూస్తారు.
👗 ఎరుపు వస్త్రం
సమ్మక్కకు వలె సారలమ్మకు కూడా ఎరుపు వస్త్రాలు నివేదిస్తారు — ఒకటి సమ్మక్కకు, మరొకటి సారలమ్మకు సమర్పించడం సాంప్రదాయం.
🌾 బంగారం
పసుపు బెల్లం (బంగారం) నివేదన సారలమ్మ గద్దె వద్ద కూడా జరుగుతుంది. భక్తులు తమ శరీర బరువుకు సమానంగా సమర్పిస్తారు.
🎵 కాక వడ్డేల పూజలు
సారలమ్మ ఆచారాలు నిర్వహించే అధికారం కాక వడ్డేల (పూజారి వంశం)కు ఉంటుంది. వారు కన్నెపల్లి నుండే వస్తారు.
సారలమ్మ పేరు గురించి
సారలమ్మ అధికారిక, ఔపచారిక పేరు. సారక్క సాధారణ, ఆత్మీయ పేరు — భక్తులు ప్రేమగా పిలిచే పేరు. రెండు పేర్లూ ఒకే దేవతకు చెందినవి. తెలంగాణ ప్రభుత్వం, అధికారిక సందర్భాలలో "సమ్మక్క సారలమ్మ జాతర" అని పిలుస్తుంది. ప్రజలు "సమ్మక్క సారక్క జాతర" అని కూడా పిలుస్తారు — రెండూ సరైనవే.