సమ్మక్క సారక్క చరిత్ర

సమ్మక్క సారక్క జాతర వెనుక ఉన్న చరిత్ర ఒక సాధారణ గిరిజన గాథ కాదు — ఇది దక్షిణ భారతదేశ మధ్యయుగ చరిత్రలో అత్యంత ముఖ్యమైన ప్రజా ప్రతిఘటన గాథలలో ఒకటి. 13వ శతాబ్దంలో, శక్తివంతమైన కాకతీయ సామ్రాజ్యం దక్షిణ భారతదేశంలో అనేక భూభాగాలను తన అధీనంలోకి తెచ్చుకుంటున్న సమయంలో, ఏటూరునాగారం అడవులలో నివసించే ఒక చిన్న కోయ గిరిజన కుటుంబం వారికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసింది. ఆ కుటుంబ నాయకురాలు సమ్మక్క. ఆమె పోరాటం, ఆమె త్యాగం, ఆమె కుటుంబం రక్తంతో తడిసిన జంపన్న వాగు ఒడ్డు — ఇవన్నీ నేటికీ కోటికి పైగా భక్తులను మేడారానికి ఆకర్షిస్తున్నాయి.

ఈ పేజీలో సమ్మక్క సారక్క గాథ యొక్క సంపూర్ణ చరిత్రను తెలుగులో అందిస్తున్నాం — సమ్మక్క జన్మ నుండి, ఆమె వివాహం, కాకతీయులతో యుద్ధం, చిలకలగుట్టలో దివ్య అదృశ్యం, మరియు ఈ సంఘటనలు ఎలా నేటి భారీ ద్వైవార్షిక జాతరగా రూపాంతరం చెందాయో. మౌఖిక గిరిజన సంప్రదాయం, చారిత్రక సాక్ష్యాలు, మరియు తెలంగాణ ప్రభుత్వ పరిశోధనలు ఈ కథనానికి ఆధారం.

సమ్మక్క సారక్క గాథ — పూర్తి వివరణ

సమ్మక్క సారక్క జాతర చరిత్ర 13వ శతాబ్దానికి చెందినది, కాకతీయ రాజవంశం పాలనా కాలంలో. గిరిజన మౌఖిక గాథ ప్రకారం, సమ్మక్క దైవ శక్తులు కలిగిన గిరిజన మహిళ. ఆమె చిన్నతనంలో ఒక పులి, ఎలుగుబంటి మధ్య కూర్చుని ఉన్న స్థితిలో కోయ వేటగాళ్ళకు లభించిందని కథనం. వేటగాళ్ళు ఆమెను దైవ స్వరూప శిశువుగా భావించి తమ గ్రామానికి తీసుకువెళ్ళారు. ఆమె ప్రస్తుత ములుగు జిల్లా మేడారం ప్రాంతంలోని కోయ తెగ అధిపతి పగిడిద్ద రాజును వివాహం చేసుకుంది.

సమ్మక్క మరియు పగిడిద్ద రాజుకు ఇద్దరు కుమార్తెలు — సారక్క మరియు నాగులమ్మ — మరియు జంపన్న అనే కుమారుడు ఉన్నారు. ఈ కుటుంబం ఏటూరునాగారం అడవులలో శాంతిగా నివసిస్తూ, తమ గిరిజన సమాజాన్ని న్యాయం మరియు కరుణతో పరిపాలించేవారు. వారి పాలన గిరిజనుల వ్యవసాయం, వేట, అటవీ ఉత్పత్తుల ఆధారిత ఆర్థిక వ్యవస్థతో సాగింది.

కాకతీయ పాలకులతో ఘర్షణ

కాకతీయ పాలకులు అడవులలో నివసించే గిరిజన సమాజాలపై భారీ పన్ను (కప్పం) విధించారు. ఈ పన్ను ధాన్యం, అటవీ ఉత్పత్తులు, పశువుల రూపంలో చెల్లించాల్సి ఉండేది. గిరిజనులు తీవ్ర కరువును ఎదుర్కొంటూ పన్ను చెల్లించలేకపోయినప్పుడు, సమ్మక్క మరియు ఆమె కుటుంబం అన్యాయమైన డిమాండ్లకు లొంగడానికి నిరాకరించారు. వారు ప్రజల తరఫున రాజమార్గంలో నిలబడ్డారు.

కాకతీయ రాజు తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి పెద్ద సైన్యాన్ని పంపించాడు. సమ్మక్క కుమారుడి పేరు మీద నామకరణం చేయబడిన జంపన్న వాగు ఒడ్డున భీకర యుద్ధం జరిగింది. కోయ యోధులు ధనుర్బాణాలు, సాంప్రదాయిక ఆయుధాలతో పోరాడగా, కాకతీయ సైన్యం పూర్తి యుద్ధ సన్నద్ధతతో దాడి చేసింది. పగిడిద్ద రాజు మరియు జంపన్న యుద్ధంలో మరణించారు. సారక్క వీరోచితంగా పోరాడింది కానీ ఆమె కూడా మరణించింది. స్థానిక సంప్రదాయం ప్రకారం జంపన్న వాగులోని నీరు ఆ రోజు నుండి శాశ్వతంగా ఎర్రబారిందని నమ్మకం — ఇది వాగులోని ఎర్ర లాటరైట్ నేల కారణంగా శాస్త్రీయంగా వివరించబడుతుంది, కానీ మౌఖిక గాథలో అది జంపన్న రక్తం.

సమ్మక్క తన కుటుంబం మరణించినట్లు తెలుసుకుని, స్వయంగా ఆయుధాలు చేపట్టి కాకతీయ సేనలతో ఒంటరిగా పోరాడింది. చారిత్రక గాథ ప్రకారం ఆమె శతాధిక సైనికులను ఎదుర్కొంది. చివరకు ఆమె గాయపడి చిలకలగుట్ట కొండలోకి వెళ్ళింది. కోయ ప్రజలు తరువాత ఆమెను వెతికారు కానీ ఆమె కనపడలేదు — కేవలం ఆమె కుంకుమ భరిణ మాత్రమే ఒక చెట్టు కింద లభించింది, దీనిని ఆమె దైవ స్వరూపానికి ప్రతీకగా భావిస్తారు.

జాతర పుట్టుక

యుద్ధం తర్వాత, గిరిజన ప్రజలు చిలకలగుట్ట కొండపై కుంకుమ భరిణిని కనుగొన్నారు. సమ్మక్క దైవంలో లీనమైందని నమ్మి ఆమెను దేవతగా పూజించడం ప్రారంభించారు. యుద్ధంలో ప్రాణాలర్పించిన సారక్కను కూడా దేవత హోదాకు ఎదిగించారు. ఈ ఆచారం ముందు బ్రాహ్మణిక్ పూజాపద్ధతులలో లేదు — ఇది పూర్తిగా కోయ గిరిజన అనిమిస్ట్ సంప్రదాయం, దేవతలను పంచభూతాలతో, వృక్షాలతో, కొండలతో కలిసి ఉన్నవిగా భావించే సంప్రదాయం.

ఈ సంఘటనల తర్వాత, 13వ లేదా 14వ శతాబ్దం ప్రాంతంలో జాతర ప్రారంభమైనట్లు భావిస్తారు. మొదట్లో ఇది కేవలం కోయ గ్రామాల వార్షిక సమావేశం. కాలక్రమంలో ఇది ద్వైవార్షిక పండుగగా రూపాంతరం చెందింది. సమ్మక్క మరియు ఆమె కుటుంబ త్యాగాన్ని గౌరవించడానికి ఒక చిన్న గిరిజన సమావేశంగా ప్రారంభమైన ఈ జాతర శతాబ్దాలుగా నేటి భారీ పండుగగా ఎదిగింది. 19వ శతాబ్దం నుండి తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్ నుండి బయటి భక్తులు కూడా రావడం మొదలైంది. 20వ శతాబ్దం రెండవ అర్థంలో దక్షిణ భారతదేశం అంతటా దీని ఖ్యాతి వ్యాపించింది.

కాకతీయ పతనం — సమ్మక్క శాపమా?

చారిత్రకంగా, కాకతీయ సామ్రాజ్యం 1323 CEలో ఢిల్లీ సుల్తానేట్ సైన్యాధిపతి ఉలుఘ్ ఖాన్ (తరువాత మహమ్మద్ బిన్ తుగ్లక్) చేతిలో పతనమైంది. చివరి కాకతీయ రాజు ప్రతాపరుద్రుడు బందీగా తీసుకువెళ్ళబడుతూ మార్గంలో మరణించాడు. ఈ సంఘటన తర్వాత ఓరుగల్లు (వరంగల్) సామ్రాజ్యం ముక్కలైపోయింది.

కోయ గిరిజన సంప్రదాయం ఈ పతనాన్ని సమ్మక్క శాపంగా పరిగణిస్తుంది. మౌఖిక గాథ ప్రకారం, యుద్ధం తర్వాత గాయపడిన సమ్మక్క చిలకలగుట్టలోకి ప్రవేశిస్తూ "మీ సామ్రాజ్యం 100 సంవత్సరాలలో పతనమవుతుంది" అని శపించిందని కథనం. ఆశ్చర్యకరంగా, ఈ యుద్ధం (సుమారు 1213 CE) జరిగిన 110 సంవత్సరాల తరువాత కాకతీయ పతనం (1323) జరిగింది. చారిత్రకంగా ఇది కాకతాళికమా లేక గిరిజన మౌఖిక సంప్రదాయం చారిత్రక సంఘటనను రికార్డ్ చేసిందా అనేది చర్చనీయాంశం.

నేటి జాతర యొక్క ప్రాముఖ్యత

నేడు, సమ్మక్క సారక్క జాతర కుంభమేళా తర్వాత భారతదేశంలో రెండవ అతిపెద్ద సమావేశం మరియు ఆసియాలో అతిపెద్ద గిరిజన పండుగ. తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం 1996లో దీనికి రాష్ట్ర పండుగ హోదా కల్పించింది. 2008 నుండి కేంద్ర గిరిజన వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధికి కోట్లాది రూపాయలు మంజూరు చేస్తోంది.

తెలంగాణ, ఆంధ్ర ప్రదేశ్, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక, ఛత్తీస్‌గఢ్, ఒడిశా మరియు ఇతర రాష్ట్రాల నుండి భక్తులు మేడారం తీర్థయాత్రకు వస్తారు. కోయ సమాజపు గిరిజన పూజారులు — కాక వడ్డెలు, పెంక వడ్డెలు, దుబ్బగట్ట వడ్డెలు — శతాబ్దాలుగా చేస్తున్నట్లే ఆచారాలను నిర్వహిస్తూ సంప్రదాయాలను సజీవంగా ఉంచుతున్నారు. ఇది భారతదేశంలో ఇప్పటికీ గిరిజన అనిమిస్ట్ సంప్రదాయం ప్రధాన పాత్ర పోషిస్తున్న కొద్ది పెద్ద పండుగలలో ఒకటి — వైదిక పూజారులు లేరు, బ్రాహ్మణిక్ ఆచారాలు లేవు.

చరిత్ర పరంగా, సమ్మక్క గాథ గిరిజన ప్రజలు తమ స్వాతంత్ర్యం కోసం పోరాడిన అతి తొలి రికార్డుల్లో ఒకటి — ముఖ్యంగా ఒక మహిళ నేతృత్వంలో. ఆధునిక భారతదేశంలో, ఆమెను స్త్రీ సాధికారత, ఆదివాసీ హక్కులు, మరియు పర్యావరణ పరిరక్షణ గుర్తులుగా చూస్తారు.

మరిన్ని చదవండి