एटुर्णागरम वन्यजीव अभयारण्य

मेडारमपासून अंतर	24 किमी (~45 मिनिटे रस्त्याने)
क्षेत्रफळ	806 चौरस किमी
प्रवेश शुल्क	वन विभागाच्या परवानगीवर अवलंबून — गेटवर तपासा
वेळ	सूर्योदय ते सूर्यास्त (जंगलात रात्र थांबणे नाही)
उत्तम हंगाम	नोव्हेंबर ते मार्च (वन्यजीव दर्शन सर्वोत्तम)
जवळचे शहर	एटुर्णागरम / मुलुगू
मुख्य प्राणी	वाघ, बिबट्या, गव्हे (जंगली बैल), सांबर, रानडुक्कर

सम्मक्काचे जंगल

---

एटुर्णागरम अभयारण्य केवळ एक वन्यजीव संरक्षण क्षेत्र नाही — हे तेच जंगल आहे जिथे सम्मक्का राहिली, लढली आणि अदृश्य झाली. मेडारम गड्डे याच अभयारण्याच्या हद्दीत आहे. वाघांनी सम्मक्काला दूध पाजले अशी आख्यायिका आहे — आणि आजही अभयारण्यात वाघ, बिबट्या आणि गव्हे आहेत. जातरेदरम्यान लाखो यात्रेकरू येतात त्याच जंगलात सफारी करणे ही एक विशेष अनुभव आहे.

जंगलाचा गोदावरी नदीशी खोल संबंध आहे — गोदावरी आणि तिच्या उपनद्या अभयारण्याच्या मधून वाहतात. मान्सूनमध्ये जंगल हिरवेगार होते; डिसेंबर-जानेवारीत प्राणी पाण्याच्या स्त्रोतांजवळ जास्त दिसतात.

काय पहाल

---

जातरेदरम्यान जंगल

---

सम्मक्का सारलम्मा जातरेदरम्यान (दर दोन वर्षांनी, माघ पौर्णिमेच्या आसपास) लाखो यात्रेकरू अभयारण्याच्या आजूबाजूला जमतात. या काळात जंगल सफारीवर निर्बंध असू शकतात — जाण्यापूर्वी वन विभागाकडून तपासा. जातरेच्या आधी आणि नंतर (एक आठवडा आधी किंवा नंतर) जंगल शांत असते आणि वन्यजीव दर्शन जास्त चांगले असते.

व्यावहारिक माहिती

---

• परवानगी: अभयारण्यात प्रवेश करण्यापूर्वी वन विभागाची परवानगी घ्या.
• मार्गदर्शक: स्थानिक आदिवासी मार्गदर्शक घ्या — ते जंगल चांगले ओळखतात.
• वेळ: सकाळी 6-9 आणि संध्याकाळी 4-6 — वन्यजीव दर्शनासाठी उत्तम.
• काय आणावे: दुर्बिण, कॅमेरा, पाणी, सनस्क्रीन, किडे प्रतिरोधक.
• काय करू नये: जंगलात जोरात आवाज करू नका. प्लास्टिक कचरा सोडू नका.
• राहणे: एटुर्णागरम किंवा मुलुगूमध्ये मूलभूत लॉज उपलब्ध.