सम्मक्का सारक्का जत्रेचा इतिहास

सम्मक्का आणि सारक्काची कथा

सम्मक्का सारक्का जत्रेची कथा 13 व्या शतकातील आहे, काकतीय राजवंशाच्या कारकिर्दीत. आदिवासी दंतकथेनुसार, सम्मक्का ही दैवी शक्ती प्राप्त असलेली आदिवासी स्त्री होती. तिने सध्याच्या मुलुगू जिल्ह्यातील मेदारम प्रदेशातील कोया जमातीचे प्रमुख पगिडिद्दा राजू यांच्याशी विवाह केला.

सम्मक्का आणि पगिडिद्दा राजू यांना दोन मुली — सारक्का आणि नागुलम्मा — आणि जंपन्ना नावाचा एक मुलगा होता. हे कुटुंब एटूरूनागारम जंगलात शांततेने राहत होते आणि न्याय व करुणेने आपल्या आदिवासी समाजाचे नेतृत्व करत होते.

काकतीय शासकांशी संघर्ष

काकतीय शासकांनी जंगलात राहणाऱ्या आदिवासी समुदायांवर जड कर (कप्पम) लादला. जेव्हा आदिवासींना भीषण दुष्काळाचा सामना करावा लागला आणि ते कर भरू शकले नाहीत, तेव्हा सम्मक्का आणि तिच्या कुटुंबाने अन्यायकारक मागण्यांपुढे झुकण्यास नकार दिला.

काकतीय राजाने बंड दडपण्यासाठी मोठे सैन्य पाठवले. सम्मक्काच्या मुलाच्या नावावरून नामकरण झालेल्या जंपन्ना वागू (ओढा) काठी भयंकर युद्ध झाले. पगिडिद्दा राजू आणि जंपन्ना युद्धात मारले गेले. सारक्काने शौर्याने लढा दिला पण तीही मारली गेली.

आपल्या कुटुंबाच्या मृत्यूची बातमी ऐकून सम्मक्काने स्वतः शस्त्रे उचलली आणि काकतीय सैन्याशी एकट्याने लढली. अखेर ती जखमी झाली आणि चिलकलगुट्टा टेकडीत गेली, जिथे ती कुंकू भरिणी (कुंकवाची पेटी) मध्ये रूपांतरित झाली असे मानले जाते.

जत्रेची उत्पत्ती

युद्धानंतर, आदिवासी लोकांना चिलकलगुट्टा टेकडीवर कुंकू भरिणी सापडली. त्यांनी सम्मक्का दैवीमध्ये विलीन झाली असे मानून तिची देवी म्हणून पूजा सुरू केली. युद्धात प्राण अर्पण केलेल्या सारक्कालाही देवीचा दर्जा देण्यात आला.

या घटनांनंतर, 13 व्या किंवा 14 व्या शतकात जत्रा सुरू झाली असे मानले जाते. सम्मक्का आणि तिच्या कुटुंबाच्या बलिदानाचा सन्मान करण्यासाठी सुरू झालेली ही छोटी आदिवासी सभा शतकानुशतके आजच्या भव्य उत्सवात विकसित झाली.

आजची जत्रा

आज, सम्मक्का सारक्का जत्रा कुंभमेळ्यानंतर भारतातील दुसरी सर्वात मोठी सभा आणि आशियातील सर्वात मोठा आदिवासी उत्सव आहे. तेलंगणा राज्य सरकारने याला राज्य उत्सवाचा दर्जा दिला आहे.

तेलंगणा, आंध्र प्रदेश, महाराष्ट्र, कर्नाटक, छत्तीसगड, ओडिशा आणि इतर राज्यांतून भक्त मेदारमच्या तीर्थयात्रेला येतात. कोया समाजातील आदिवासी पुजारी शतकानुशतके चालत आलेल्या विधी पार पाडतात.