ಕೋಯ ಆದಿವಾಸಿ ಬುಡಕಟ್ಟು
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಜಾತ್ರೆಯ 800 ವರ್ಷಗಳ ರಕ್ಷಕರು · ದಂಡಕಾರಣ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ
ಕೋಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಚಯ
ಕೋಯ ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲೊಂದು. ಅವರ ಮೂಲ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನ ದಂಡಕಾರಣ್ಯ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ — ಇಂದಿನ ತೆಲಂಗಾಣ, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳ ವಿಸ್ತಾರ ಅರಣ್ಯ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 5 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕೋಯ ಜನರಿದ್ದು, ಇವರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ತೆಲಂಗಾಣ ಮತ್ತು ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ದ್ರಾವಿಡ ಭಾಷಾ ಕುಟುಂಬದ ಕೋಯ ಭಾಷೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ — ಇದು ತೆಲುಗಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದ್ದರೂ ಸ್ವತಂತ್ರ ಭಾಷೆ.
ಕೋಯ ಸಮಾಜ ಕೃಷಿ, ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳ ಸಂಗ್ರಹ, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕರಕುಶಲ ಕೆಲಸಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಗಣ-ಕುಟುಂಬ-ಗ್ರಾಮ ಎಂಬ ಮೂರು ಸ್ತರದ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಗಣ (ಕುಲ)ಕ್ಕೆ ತನ್ನದೇ ಆದ ಕುಟುಂಬ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ, ತನ್ನದೇ ಆದ ವಿಧಿಗಳು ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕುಲಗಳ ನಡುವೆ ವಿವಾಹದ ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಿನ ನಿಯಮಗಳು ಇವೆ. ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಕೀರ್ಣತೆಯೇ ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಜಾತ್ರೆಯ ವಡ್ಡೆ ಅರ್ಚಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಡಿಪಾಯ.
ಕೋಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಪರಿಚಯ — ಪಟ್ಟಿ
| ಸ್ವ-ನಾಮ | ದೋರ್ಲ (ಕೋಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು); ಹೊರಗಿನವರಿಂದ ಕೋಯ, ಕೋಯತೋರ್, ಕೋಯತುರ್ |
|---|---|
| ಜನಸಂಖ್ಯೆ | ಸುಮಾರು 5 ಲಕ್ಷ (ಭಾರತದಾದ್ಯಂತ); ತೆಲಂಗಾಣ-ಛತ್ತೀಸ್ಗಢದಲ್ಲಿ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ |
| ಭಾಷೆ | ಕೋಯ (ದ್ರಾವಿಡ ಕುಟುಂಬ); ಅನೇಕರು ತೆಲುಗು, ಹಿಂದಿಯನ್ನೂ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ |
| ಮುಖ್ಯ ನಿವಾಸ | ತೆಲಂಗಾಣ, ಛತ್ತೀಸ್ಗಢ, ಒಡಿಶಾ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ |
| ಮುಖ್ಯ ವೃತ್ತಿ | ಕೃಷಿ (ಭತ್ತ, ಜೋಳ, ಸಜ್ಜೆ), ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಕರಕುಶಲ ಕೆಲಸ |
| ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯ | ಆದಿವಾಸಿ ಅನಿಮಿಸಂ — ಪ್ರಕೃತಿ, ಪೂರ್ವಜರು, ಸ್ಥಳೀಯ ದೇವತೆಗಳು |
| ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ವರ್ಗೀಕರಣ | ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಪಂಗಡ (Scheduled Tribe) — ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ |
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಕಥೆ — ನಾಲ್ಕು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು
🌳 ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಜನನ
ಕೋಯ ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹುಲಿ ಮತ್ತು ಕರಡಿಯ ನಡುವೆ ಕುಳಿತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕೋಯ ಬೇಟೆಗಾರರಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಳು. ಆಕೆಯನ್ನು ದೈವಶಕ್ತಿಯ ಮಗುವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿ ಅವರ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಕರೆತಂದರು — ಇದು ಆದಿವಾಸಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ದೇವಿ-ಜನ್ಮದ ಮಹತ್ವದ ಸಂಕೇತ.
👰 ಕೋಯ ಮುಖ್ಯಸ್ಥನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹ
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಕೋಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪಗಿಡಿದ್ದ ರಾಜು ಜೊತೆಗೆ ವಿವಾಹವಾದಳು. ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು (ಸಾರಲಮ್ಮ, ನಾಗುಲಮ್ಮ) ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗ (ಜಂಪನ್ನ) ಜನಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲರೂ ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಜಾತ್ರೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ.
⚔️ ಕಾಕತೀಯರ ವಿರುದ್ಧ ಬಂಡಾಯ
ಬರಗಾಲದಿಂದಾಗಿ ಕೋಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ತೆರಿಗೆ ಕಟ್ಟಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕಾಕತೀಯ ರಾಜ ಸೈನ್ಯ ಕಳುಹಿಸಿದ. ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಮತ್ತು ಆಕೆಯ ಕುಟುಂಬ ಆದಿವಾಸಿಗಳ ಪರವಾಗಿ ನಿಂತರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪಗಿಡಿದ್ದ ರಾಜು, ಜಂಪನ್ನ ಮತ್ತು ಸಾರಲಮ್ಮ ಹುತಾತ್ಮರಾದರು.
🏔️ ಚಿಲಕಲಗುಟ್ಟ ಅದೃಶ್ಯ
ಕುಟುಂಬ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಬಳಿಕವೂ ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಕಾಕತೀಯ ಸೈನ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿದಳು. ಗಾಯಗೊಂಡ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಚಿಲಕಲಗುಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋದಳು — ಅಲ್ಲಿ ಕೋಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಆಕೆ ದೈವಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೇಳೈಸಿದಳು. ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಆಕೆಯ ಕುಂಕುಮ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿತು.
ವಡ್ಡೆ ಅರ್ಚಕರ ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯ ಅಧಿಕಾರ
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಜಾತ್ರೆಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೋಯ ವಡ್ಡೆ ಅರ್ಚಕ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ — ಇದು ಶತಮಾನಗಳ ಪರಂಪರೆ. ಕಾಕ ವಡ್ಡೆ ಕನ್ನೆಪಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಸಾರಲಮ್ಮನ ಗದ್ದೆ ತರುತ್ತಾರೆ. ಪೆಂಕ ವಡ್ಡೆ ಪುನುಗೊಂಡ್ಲ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಪಗಿಡಿದ್ದ ರಾಜುವಿನ ಸಂಕೇತ ತರುತ್ತಾರೆ. ದುಬ್ಬಗಟ್ಟ ವಡ್ಡೆ ಚಿಲಕಲಗುಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟದಿಂದ ಸಮ್ಮಕ್ಕನ ಗದ್ದೆ ತರುತ್ತಾರೆ — ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗೋಪ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹತ್ವದ ವಿಧಿ.
ವಂಶಪಾರಂಪರ್ಯವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಬಾಹ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿ ಪಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರು ತಮ್ಮ ಪುತ್ರರಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಲಿಖಿತ ಪುಸ್ತಕಗಳಾಗಲೀ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಲೀ ಇಲ್ಲ. ಜ್ಞಾನ ಕೇವಲ ಮಾತಿನಿಂದ, ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದರಿಂದ, ನೋಡುವುದರಿಂದ ಕಲಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪರಂಪರೆ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಈ ವಂಶಸಾತತ್ಯವೇ ಪೂರ್ಣ ಕೊಡುಗೆ ನೀಡಿದೆ.
ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದ ಸವಾಲುಗಳು
ಅನೇಕ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮಾಜಗಳಂತೆ ಕೋಯ ಸಮಾಜವೂ 20ನೇ ಮತ್ತು 21ನೇ ಶತಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾಯ್ದೆಗಳು, ಬೃಹತ್ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು ಮತ್ತು ನಗರೀಕರಣದಿಂದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮೇಲೆ ಒತ್ತಡ ಬಂದಿದೆ. ಆದರೂ ಕೋಯ ಸಮಾಜ ತಮ್ಮ ಭಾಷೆ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಗುರುತು ಮತ್ತು ಜಾತ್ರೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪವಿತ್ರ ಅಧಿಕಾರಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ ಐದನೇ ಅನುಸೂಚಿ ಅವರಿಗೆ ವಿಶೇಷ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ನೀಡಿದೆ.
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಜಾತ್ರೆಗೆ 1996ರಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಉತ್ಸವದ ಸ್ಥಾನ ನೀಡಿದ ನಂತರ — ಮತ್ತು 2008ರಿಂದ ಕೇಂದ್ರ ಆದಿವಾಸಿ ಸಚಿವಾಲಯದಿಂದ ಆರ್ಥಿಕ ನೆರವು ಸಿಕ್ಕ ನಂತರ — ಕೋಯ ಸಮಾಜದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಅಧಿಕೃತ ಬೆಂಬಲ ದೊರೆತಿದೆ. ಮೆದಾರಂನಲ್ಲಿರುವ ಆದಿವಾಸಿ ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಈ ಬೆಂಬಲದ ಸಾಕ್ಷ್ಯ — ಕೋಯ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಮೊದಲ ಅಧಿಕೃತ ಸಂಸ್ಥೆ. ಭಾರತದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಆದಿವಾಸಿ ಸಮುದಾಯ ತನ್ನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು 800 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಎಷ್ಟು ಜತನದಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆಯೋ ಅಂಥ ಪರಂಪರೆ ಬೇರೆಲ್ಲೂ ಅಪರೂಪ.