ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಸಾರಕ್ಕ ಇತಿಹಾಸ
ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿದ ಶೌರ್ಯ, ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ದೈವಶಕ್ತಿಯ ಕಥೆ — 800 ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ.
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಸಾರಕ್ಕ ಜಾತ್ರೆಯ ಹಿಂದಿರುವ ಇತಿಹಾಸ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕಥೆ ಅಲ್ಲ — ಇದು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಜನ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯ ಕಥೆ. 13ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಕಾಕತೀಯ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ಅನೇಕ ಭೂಭಾಗಗಳನ್ನು ತನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಏಟೂರುನಾಗಾರಂ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೋಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕುಟುಂಬ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ದಂಗೆ ಎದ್ದಿತು. ಆ ಕುಟುಂಬದ ನಾಯಕಿ ಸಮ್ಮಕ್ಕ.
ಈ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಸಾರಕ್ಕ ಕಥೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ನೀಡಲಾಗಿದೆ — ಸಮ್ಮಕ್ಕನ ಜನ್ಮದಿಂದ, ಅವಳ ವಿವಾಹ, ಕಾಕತೀಯರ ವಿರುದ್ಧ ಯುದ್ಧ, ಚಿಲಕಲಗುಟ್ಟದಲ್ಲಿ ದೈವ ಅಂತರ್ಧಾನ, ಮತ್ತು ಈ ಘಟನೆಗಳು ಹೇಗೆ ಇಂದಿನ ಭಾರಿ ದ್ವೈವಾರ್ಷಿಕ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡವು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
800 ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲರೇಖೆ
🌳 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಂತ್ಯ
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಕೋಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮ. ಮೌಖಿಕ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಅವಳು ಕಾಡು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ನಡುವೆ ಕಂಡ ದೈವ ಸ್ವರೂಪ ಶಿಶು.
👰 ಸುಮಾರು 1200 CE
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಕೋಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ ಪಗಿಡಿದ್ದ ರಾಜು ಅವರನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಳು. ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು (ಸಾರಕ್ಕ, ನಾಗುಲಮ್ಮ) ಮತ್ತು ಒಬ್ಬ ಮಗ (ಜಂಪನ್ನ) ಇದ್ದರು.
🌾 13ನೇ ಶತಮಾನದ ಆರಂಭ
ಏಟೂರುನಾಗಾರಂ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲ. ಕೋಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯದೆ ಕಾಕತೀಯ ತೆರಿಗೆ (ಕಪ್ಪಂ) ಕಟ್ಟಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
⚔️ ಸುಮಾರು 1213 CE
ಕಾಕತೀಯ ರಾಜ ಪ್ರತಾಪರುದ್ರ ತನ್ನ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಮೂಲಕ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮೇಡಾರಂ ಅರಣ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದ. ಜಂಪನ್ನ ವಾಗು ದಡದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು.
🩸 ಯುದ್ಧದ ದಿನ
ಪಗಿಡಿದ್ದ ರಾಜು ಮತ್ತು ಜಂಪನ್ನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದರು. ಸಾರಕ್ಕ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದಳು. ಜಂಪನ್ನ ರಕ್ತದಿಂದ ವಾಗು ಕೆಂಪಾಯಿತೆಂದು ಕೋಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹೇಳುತ್ತದೆ.
🏔️ ಚಿಲಕಲಗುಟ್ಟ ಅಂತರ್ಧಾನ
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿ ಕಾಕತೀಯ ಸೇನೆಯೊಂದಿಗೆ ಹೋರಾಡಿ, ಗಾಯಗೊಂಡು ಚಿಲಕಲಗುಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕುಂಕುಮ ಭರಿಣಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿತು — ಅವಳು ದೈವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಳು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ.
🛕 13–14ನೇ ಶತಮಾನ
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಮತ್ತು ಸಾರಕ್ಕಳನ್ನು ದೇವತೆಗಳಾಗಿ ಪೂಜಿಸುವುದು ಕೋಯ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಯಿತು. ಸಣ್ಣ ವಾರ್ಷಿಕ ಸಮಾವೇಶಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾದವು.
🌟 ಆಧುನಿಕ ಯುಗ (1996–ಇಂದಿನವರೆಗೆ)
1996ರಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣ ಸರ್ಕಾರ ರಾಜ್ಯ ಹಬ್ಬದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿತು. ಇಂದು ಒಂದು ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರ ಸಮಾವೇಶ.
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಕುಟುಂಬ ಕಥೆ
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಬುಡಕಟ್ಟು ಐತಿಹ್ಯದ ಪ್ರಕಾರ, ಏಟೂರುನಾಗಾರಂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೋಯ ಬೇಟೆಗಾರರು ಹುಲಿಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವನ್ನು ಕಂಡರು. ಅವರು ಅವಳನ್ನು ದೈವ ಸ್ವರೂಪ ಶಿಶು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ತಮ್ಮ ಊರಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ಕೋಯ ಸಮಾಜ ನಾಯಕ ಮೇಡರಾಜು ಅವಳನ್ನು ದತ್ತು ಪಡೆದು ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಎಂದು ಹೆಸರಿಟ್ಟರು.
ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಮತ್ತು ಪಗಿಡಿದ್ದ ರಾಜು ಅವರಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು — ಸಾರಕ್ಕ ಮತ್ತು ನಾಗುಲಮ್ಮ — ಮತ್ತು ಜಂಪನ್ನ ಎಂಬ ಮಗನಿದ್ದರು. ಈ ಕುಟುಂಬ ಏಟೂರುನಾಗಾರಂ ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಂತಿಯಿಂದ ಬಾಳುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯವನ್ನು ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಆಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಡಳಿತ ಬುಡಕಟ್ಟು ಕೃಷಿ, ಬೇಟೆ, ಅರಣ್ಯ ಉತ್ಪನ್ನ ಆಧಾರಿತ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಾಗಿತ್ತು.
ಕಾಕತೀಯರ ಅನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಹೋರಾಟ
ಕಾಕತೀಯ ಆಡಳಿತಗಾರರು ಅರಣ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾರಿ ತೆರಿಗೆ (ಕಪ್ಪಂ) ಹೇರಿದರು. ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ತೀವ್ರ ಬರಗಾಲವನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಾ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದಾಗ, ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಮತ್ತು ಅವಳ ಕುಟುಂಬ ಅನ್ಯಾಯದ ಬೇಡಿಕೆಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಅವರು ಜನರ ಪರ ರಾಜಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತರು.
ಕಾಕತೀಯ ರಾಜ ದಂಗೆಯನ್ನು ಹತ್ತಿಕ್ಕಲು ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ. ಸಮ್ಮಕ್ಕನ ಮಗನ ಹೆಸರಿನ ಜಂಪನ್ನ ವಾಗು ದಡದಲ್ಲಿ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ಕೋಯ ಯೋಧರು ಬಿಲ್ಲುಬಾಣ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು. ಪಗಿಡಿದ್ದ ರಾಜು ಮತ್ತು ಜಂಪನ್ನ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಮಡಿದರು. ಸಾರಕ್ಕ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಹೋರಾಡಿ ಮಡಿದಳು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪ್ರಕಾರ ಜಂಪನ್ನ ವಾಗಿನ ನೀರು ಆ ದಿನದಿಂದ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕೆಂಪಾಯಿತೆಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ.
ಕೊನೆಗೆ ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಒಂದಂಟಿಯಾಗಿ ಕಾಕತೀಯ ಸೇನೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಿದಳು. ಗಾಯಗೊಂಡ ಅವಳು ಚಿಲಕಲಗುಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಕೋಯ ಜನರು ಅವಳನ್ನು ಹುಡುಕಿದಾಗ, ಅವಳ ಶರೀರ ಕಾಣದೆ ಕೇವಲ ಕುಂಕುಮ ಭರಿಣಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಕ್ಕಿತು — ಅವಳು ದೈವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಳೆಂದು ನಂಬಲಾಯಿತು.
ಜಾತ್ರೆ ಮೂಲ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಮಹತ್ವ
ಯುದ್ಧದ ನಂತರ, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರು ಚಿಲಕಲಗುಟ್ಟ ಬೆಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಕುಂಕುಮ ಭರಿಣಿಯನ್ನು ಕಂಡರು. ಸಮ್ಮಕ್ಕ ದೈವದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಳೆಂದು ನಂಬಿ ಅವಳನ್ನು ದೇವತೆಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ ಸಾರಕ್ಕಳಿಗೂ ದೇವತೆ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಲಾಯಿತು. ಈ ಆಚರಣೆ ಮೊದಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಕ್ ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿಯಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ — ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕೋಯ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯ.
ಇಂದು, ಸಮ್ಮಕ್ಕ ಸಾರಕ್ಕ ಜಾತ್ರೆ ಕುಂಭಮೇಳದ ನಂತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸಮಾವೇಶ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಬುಡಕಟ್ಟು ಹಬ್ಬ. ತೆಲಂಗಾಣ, ಆಂಧ್ರ ಪ್ರದೇಶ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ, ಕರ್ನಾಟಕ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಿಂದ ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಭಕ್ತರು ಮೇಡಾರಂ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. 1996ರಲ್ಲಿ ತೆಲಂಗಾಣ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರ ಇದಕ್ಕೆ ರಾಜ್ಯ ಹಬ್ಬದ ಸ್ಥಾನಮಾನ ನೀಡಿದೆ. ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಹೋಗಲು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಮೂಲಕ ಬರಬಹುದು — ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಸುಮಾರು 600 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರ.